Wat de wetenschap zegt

Kort gezegd: de pendel en de wichelroeden bewegen, dat is waar. Ze bewegen door de persoon die ze vasthoudt, niet omdat ze iets opsporen.

Het ideomotorisch effect

Alleen al denken aan een beweging is genoeg om piepkleine spiersamentrekkingen op te wekken, die u niet opmerkt. Aan het eind van een draad of een staafje worden deze kleine bewegingen versterkt en gaat de pendel draaien of slingeren. Verwacht u „ja”, dan gaat de beweging naar „ja”.

Chevreul zag het al in 1833: volgens zijn waarnemingen neemt de beweging af als de arm steun heeft of als men niet meer naar het voorwerp kijkt.

Waarom een blinde test alles verandert

Als de persoon die de pendel vasthoudt het juiste antwoord niet kent, kunnen zijn verwachtingen de beweging niet meer sturen. Onder die omstandigheden hebben tests met pendels en wichelroeden geen betere resultaten opgeleverd dan het toeval. U kunt het zelf nagaan met de test uit de gids.

Waarom we denken resultaten te zien

• We onthouden de successen en vergeten de missers: dat is de bevestigingsbias.
• Water zit vaak overal. In veel streken levert diep genoeg graven water op. Een wichelroedeloper die een bron „vindt”, heeft vaak gelijk dankzij de geologie.
• De aanwijzingen zijn zichtbaar. Reliëf, begroeiing en een oude put sturen ook de ervaren wichelroedeloper, zonder dat hij het onder woorden brengt.
• De antwoorden zijn vaag. „Er zit water onder” is bijna altijd waar.

Gezondheid en radiësthesie

Geen enkel serieus onderzoek heeft aangetoond dat een pendel een ziekte kan vaststellen of een behandeling kan kiezen. Een diagnose met de pendel vervangt nooit een arts.

Wat het toch kan opleveren

Veel mensen beschrijven een moment van rust en concentratie, een prettig ritueel. Dat is een persoonlijke ervaring: ze verdient respect, maar bewijst niet dat de pendel iets „ziet”.

Verder lezen

• Michel-Eugène Chevreul, De la baguette divinatoire, du pendule dit explorateur et des tables tournantes (1854).
• William B. Carpenter, over „ideomotorische actie” (1852).
• Georgius Agricola, De re metallica (1556), een boek over mijnbouw en de wichelroede.
• De kritische artikelen over de experimenten in München (1987–1988), verschenen in tijdschriften voor kritisch denken.